ENGLISH
Mae eich troed a’ch pigwrn yn cynnwys llawer o wahanol esgyrn, cymalau a meinweoedd meddal.
Y Droed a’r Pigwrn
Ble mae’n cael ei deimlo?
Mae troed a phigwrn eich plentyn yn cynnwys llawer o wahanol esgyrn, cymalau a meinweoedd meddal.
Mae 26 o esgyrn yn y droed, 30 cymal a mwy na 100 o gyhyrau, tendonau a ligamentau, yn ogystal â nerfau a phibellau gwaed. Mewn plant mae yna blatiau twf hefyd, sef ardaloedd o gartilag ar ddiwedd esgyrn hir sy’n caledu i asgwrn solet wrth i’ch plentyn dyfu. Gellir teimlo poen troed a phigwrn yng nghoes isaf eich plentyn, o amgylch ei bigwrn ac i mewn i’w draed a bysedd traed.
Gellir gwahanu’r droed i wahanol ardaloedd lle mae modd teimlo poen. Y rhain yw:
Y pigwrn
Ffurfir y cymal mwyaf (pigwrn) rhwng esgyrn y goes isaf (tibia a ffibwla) ac asgwrn y pigwrn. Dyma’r cymal rhwng y droed a’r goes. Mae’n gymal colyn sy’n caniatáu i’r droed symud i fyny ac i lawr.
Blaen y droed
Yn cynnwys y pum asgwrn metatarsol, y bysedd traed a meinweoedd meddal. Mae blaen y droed yn gweithredu fel amsugnwr sioc ac yn addasu i gerdded ar dir anwastad. Mae hefyd yn chwarae rhan bwysig wrth wthio i ffwrdd wrth gerdded neu redeg.
Canol y droed
Mae ardal canol y droed yn mynd o waelod y metatarsalau hyd at flaen y pigwrn. Mae canol y droed nid yn unig yn rheoli’r grymoedd o bwysau’r corff uwchlaw, ond hefyd y grymoedd troi wrth i’r droed addasu i symud dros dir anwastad.
Y droed ôl
Mae ardal cefn y droed neu’r droed ôl yn cynnwys y cymal isdalar, y calcanews (yr asgwrn sawdl) a meinweoedd meddal. Mae’r cymal isdalar yn eistedd yn uniongyrchol o dan y pigwrn ac yn caniatáu i’r droed rolio i mewn (pronadu) ac allan (dyleddfu) sy’n ein helpu i gerdded ar arwynebau anwastad ac yn helpu i amsugno sioc.
Sut gallai effeithio arnaf i/fy mhlentyn?
Gall y symptomau gael eu teimlo wrth wneud gweithgareddau syml o ddydd i ddydd fel cerdded, sefyll, ymarfer corff neu wrth symud y traed a’r pigyrnau. Gall hyn effeithio ar allu’ch plentyn i gyflawni gweithgareddau dyddiol yn y cartref, yr ysgol neu yn ystod chwaraeon a hobïau.
Gall plant gwyno am symptomau drwy’r amser neu o dro i dro. Gall hyn fod yn ystod gweithgaredd penodol neu wrth orffwys.
Pam mae’n digwydd?
Mae traed yn gymhleth ac weithiau gallant achosi poen. Mae traed plant yn tyfu ac yn newid yn gyson, ac mae problemau’n gallu effeithio ar blant ar unrhyw oedran. Mae llawer o wahanol achosion o boen traed a phigwrn.
Gall problemau fod yn rhai genedigol, sy’n golygu bod plant yn cael eu geni ag osgo traed penodol. Gallant ddigwydd yn ystod twf a datblygiad a all achosi poen wrth i gorff y plentyn newid siâp. Gall newidiadau i lefelau gweithgaredd a’r math o weithgaredd hefyd achosi problemau (er enghraifft wrth gynyddu ymarfer corff neu weithgaredd).
Gall plant hefyd gwyno am boen traed neu bigwrn oherwydd anaf (er enghraifft bagliad neu gwymp). Gall problemau eraill ddechrau am ddim rheswm amlwg.
Cyflyrau cyffredin sy’n achosi poen traed ymhlith plant
Clefyd Sever
Mae’r cyflwr yn achosi llid neu ficro-drawma ar y plât twf yn asgwrn y sawdl. Gall hyn roi poen ac anesmwythyd wrth y sawdl lle mae tendon cyhyrau croth y goes yn cysylltu â’r asgwrn.
Gall y cyflwr gael ei achosi gan esgyrn yn tyfu’n gyflymach na’r tendon Achiles a chyhyrau croth y goes yng nghefn y sawdl. Mae hyn yn cynyddu’r tyndra yn y cyhyrau hyn ac yn arwain at rym tynnu wrth asgwrn y sawdl. Gall hefyd gael ei achosi drwy orddefnyddio cyhyrau croth y goes (fel llawer o neidio neu redeg) cyn i’r plât twf meddal yn asgwrn y sawdl asio pan fyddwch yn tua 14 oed. Mae symptomau yn aml yn waeth pan mae plentyn yn mynd drwy ‘dwf cyflym’.
Os ydych chi’n meddwl eich bod chi neu’ch plentyn yn dioddef o glefyd Sever, gallwch roi cynnig ar y canlynol:
- Lleihau gweithgaredd am gyfnod byr
- Rhowch gynnig ar fewnosodiadau sawdl jel yn eich esgidiau
Os nad yw hynny’n helpu yna gofynnwch am atgyfeiriad at ffisiotherapi i gael cyngor pellach.
Ydy poen traed yn ddifrifol?
Anaml y bydd poen traed mewn plant yn ddifrifol, ac yn aml bydd yn datrys gyda gorffwys, addasu gweithgareddau ac amser. Os yw’n gysylltiedig â thwf, bydd y symptomau’n aml yn stopio bod yn broblem pan fydd yr asgwrn yn stopio tyfu.
Os yw eich plentyn wedi cael anaf diweddar i’r droed neu’r pigwrn ac nad yw’n gallu rhoi pwysau arnynt, mae angen iddo gael ei asesu ymhellach mewn adran mân anafiadau. Ewch i’ch uned mân anafiadau leol os:
- Clywsoch chi neu’ch plentyn sŵn snap, crac neu bop ar adeg yr anaf
- Na all sefyll na cherdded arno
- Yw’r droed wedi newid siâp
- Yw wedi colli llawer o symudiad yn ei droed neu bigwrn
Os yw’r symptomau canlynol yn bresennol ar yr un pryd â’r boen neu os ydych chi’n teimlo eu bod yn gysylltiedig â’r boen, ceisiwch asesiad meddygol:
- poen yn y cymal
- chwyddo, twymyn
- stiffrwydd
- brech
- blinder
- diffyg chwant bwyd
Amrywiolion Arferol
Yn aml, nid yw llawer o’r arferion traed a phigwrn sydd i’w gweld mewn plant yn gofyn am atgyfeiriad ffisiotherapi.
Mae’r arferion hyn yn cynnwys:
- Cerdded ar y bysedd traed
- Traed fflat
- Bysedd traed sy’n mewnblygu
- Bysedd traed sy’n allblygu
Beth gallaf ei wneud i’m helpu i/fy mhlentyn?
Mae rhai o’r pethau pwysicaf y gallwch eu gwneud i helpu eich cyflwr troed/pigwrn yn gysylltiedig â’ch ffordd o fyw a’ch iechyd cyffredinol. Rydym wedi cynnwys rhai dolenni defnyddiol i’ch helpu.
Trafodir y dolenni hyn a mwy yng Ngham Dau a Cham Tri o’r broses 3-cham. Bydd dilyn y broses 3-cham yn eich helpu i wneud y gorau o’r wybodaeth ar y wefan hon.
Lleihau Gweithgarwch Poenus
Er mwyn i chi roi cyfle i’ch troed a’ch pigwrn wella o anaf, mae’n bwysig lleihau gweithgareddau sy’n gwneud eich symptomau’n llawer gwaeth, fel rhedeg neu gerdded a sefyll am gyfnodau hir. Fodd bynnag, mae hefyd yn bwysig cadw’r droed a’r pigwrn i symud er mwyn osgoi stiffrwydd yn eich cymalau a gwanhau eich cyhyrau. Ystyriwch rywfaint o’r wybodaeth hunangymorth isod i’ch tywys drwy’r broses adfer.
Esgidiau
Dewis yr esgid gywir yw un o’r pethau pwysicaf i’w gael yn gywir pan fydd gennych boen yn eich troed a’ch pigwrn. Maent fel sylfaeni adeilad – bydd popeth arall sy’n dilyn yn dibynnu ar ddefnyddio’r esgid gywir.
Rheoli Anafiadau Acíwt
Yn y dyddiau, yr wythnosau a’r misoedd yn dilyn anaf mae llawer o bethau y gallwch eu gwneud i helpu eich hun. Bydd dilyn y cyngor a nodir yn Rheoli Anafiadau Acíwt yn eich tywys drwy ‘beth i’w wneud a phryd’ fel eich bod yn rhoi’r cyfle gorau i’r strwythur a anafwyd wella.
Ymestyn Croth y Goes
Mae’r ddau gyhyr croth yng nghefn eich coes wedi’u cysylltu â’ch sawdl drwy’r tendon Achilles. Mae cyhyrau croth y goes yn actif iawn yn ystod gweithgareddau o ddydd i ddydd – maen nhw’n ein codi ni i fyny, yn ein gyrru yn ein blaen ac yn sefydlogi ein pigyrnau. Gallant fynd yn dynn yn sgil y gwaith dyddiol hwn, heneiddio, a rhai cyflyrau meddygol fel diabetes.
Pan fo cyhyrau croth y goes yn dynn bydd mwy o bwysau ar y traed a’r pigwrn ac mae’n bwysig eu hymestyn yn rheolaidd i helpu i wella faint gallan nhw symud ac i leihau poen.
Cryfhau Cyhyrau’r Traed
Gall y cyhyrau bach yn y droed gael eu gorweithio neu eu gwanhau gyda rhai cyflyrau neu anafiadau. Mae’n bwysig eu cadw’n gryf ac yn iach – gallwch wneud hyn drwy ddilyn y dolenni.
Ymarfer Traed Podiatreg
Ymarferion Versus Arthritis ar gyfer y bysedd traed, y traed a’r pigwrn.
Dysgwch fwy am:
Fideos Defnyddiol
Beth gellir ei wneud i’m helpu i/fy mhlentyn?
Efallai y bydd angen asesiad o’ch problem a’ch triniaeth os nad yw’r cyngor hunanreoli yng Ngham Tri yn helpu. Ystyriwch ofyn am gymorth pellach.
Os ydych chi’n dal i bryderu am y symptomau rydych chi’n eu profi ac yn ansicr beth i’w wneud cysylltwch â’ch meddyg teulu neu ffoniwch GIG Cymru 111.
